چگونه گناه نکنیم (قسمت یازدهم)

در شمارهlrm;های گذشته از سلسله مقالات چگونه گناه نکنیم، ضمن برشمردن اصول ترک گناه به بررسی برخی روشlrm;ها، برای بهlrm;کارگیری این اصول، اشاره نمودیم. در این شماره در نظر داریم، یکی از اصول مهم که نسبت به سایرین، از کاربرد بیشتری برخوردار بوده و همچنین تاثیر آن در جلوگیری از ارتکاب گناه، بسیار میlrm;باشد را معرفی و مورد بررسی قرار دهیم.

بسم الله الرحمن الرحیم

bull; اصل رام کردن نفس

این اصل یکی از اصول مهم و کاربردی در ترک گناه میlrm;باشد و در صورت بهlrm;کارگیری و موفقیت در آن، خواهیم توانست نه تنها جلوی ارتکاب بسیاری از گناهان توسط خود را بگیریم، بلکه میlrm;توانیم این میزان را به عدد صفر نزدیک نماییم.

در شمارهlrm;های گذشته از سلسله مقالات چگونه گناه نکنیم، ضمن برشمردن اصول ترک گناه به بررسی برخی روشlrm;ها، برای بهlrm;کارگیری این اصول، اشاره نمودیم. در این شماره در نظر داریم، یکی از اصول مهم که نسبت به سایرین، از کاربرد بیشتری برخوردار بوده و همچنین تاثیر آن در جلوگیری از ارتکاب گناه، بسیار میlrm;باشد را معرفی و مورد بررسی قرار دهیم.

بسم الله الرحمن الرحیم

bull; اصل رام کردن نفس

این اصل یکی از اصول مهم و کاربردی در ترک گناه میlrm;باشد و در صورت بهlrm;کارگیری و موفقیت در آن، خواهیم توانست نه تنها جلوی ارتکاب بسیاری از گناهان توسط خود را بگیریم، بلکه میlrm;توانیم این میزان را به عدد صفر نزدیک نماییم.

در توضیح آن، توجه به این نکته ضروری است که شیطان همواره در حال تلاش برای دور کردن ما از صراط مستقیم است و زمانی با ما کاری ندارد که به او رسیده و یا از او جلو زدهlrm;باشیم. به تعبیری، نفس ما تحت تربیت شیطان رشد یافتهlrm; و در صورت نبود استاد نیز میlrm;تواند کار خود را به خوبی انجام دهد. از این روست که در ماه مبارک رمضان که شیاطین در زنجیر هستند، نفس ما هنوز هم تمایل به ارتکاب گناه را دارد.

لازم به ذکر است که حتی بعد از ظهور حضرت ولی عصر (عجل الهک تعالی فرجه الشریف) نیز که شیطان توسط ایشان کشته میlrm;شود، باز نفس انسانlrm;ها، آنها را به بدی و انجام شر دعوت میlrm;کند. اما تربیت و نَفَس ولایی حضرت باعث کمرنگ شدن تاثیر این دعوت میlrm;گردد.

در توضیح رابطه نفس و شیطان باید گفت محل کار شیطان، نفس است. نفس میlrm;تواند به اندازهlrm;ای سرکش و قدرتمند شود که تا مرحله خدایی* فرد پیش رفته و قدرت بگیرد؛ از این رو نیاز است، نفس مورد تربیت عقل قرار گیرد تا شیطان اجازه سیطره بر آن را نیابد.

زیرا نفس همانند یک مرکب است که اگر رام شده و تحت اختیار ما باشد، میlrm;تواند ما را به مقصد اصلی که همان سعادت است برساند و اگر تربیت نشود، چموشی کرده و نهlrm;تنها ما را به مقصد نمیlrm;رساند بلکه باعث آسیب و آزارمان نیز میlrm;گردد.

میlrm;توان دو نوع نفس را در نظر گرفت:

1. نفس مثبت که از فطرت نشأت می گیرد.

2. نفس منفی که از غریزهlrm;ای که عقل بر آن حاکم نیست دستور میlrm;گیرد.

از این رو باید نفس را تابع عقل کنیم و یا به تعبیری عقل بر نفس حاکم باشد و این مرکب را، رام نماید. در این صورت به مرحلهlrm;ای میlrm;رسیم که نفس ما، در مقابل خواستهlrm;های شیطان ایستادگی کرده و به آن پاسخ منفی میlrm;دهد.

باید توجه داشت انسانlrm;ها اسیر واژه دوست دارم به معنای تمایل داشتن هستند؛ یعنی دوست داشتن و تمایل داشتن فرد، که همان تمایل نفس به امور نادرست است، باعث گمراهی افراد و افتادن در دام شیطان شدهlrm;است.

فلسفه مکاتب شیطان پرستی نیز چنین است <<چنان کند هرچه خواهی کل شریعت بُوَد>>؛ یعنی هرچه دلت خواست همان را انجام بده بدون توجه به هیچ چارچوب و قانونی.

این در حالی است که نهlrm;تنها در اسلام بلکه در هیچ کدام از ادیان ابراهیمی چنین دیدگاهی وجود ندارد و نفس فرد، نیازمند تربیت و اتخاذ مسیر صحیح است.

uuml;افزایش محبت به خدا

یکی از راهlrm;های تربیت نفس، افزایش محبت، به خداوند است. خدا با نفس مثبت پرستیده و خواسته می شود و این محبت در اثر عقل و علم به وجود می آید.

سوره حجرات (آیه 7) میlrm;فرماید:

<<وَاعْلَمُواْ أَنَّ فِيكُمْ رَسُولَ اللَّهِ لَوْ يُطِيعُكُمْ فِى كَثِيرٍ مِّنَ الْأَمْرِ لَعَنِتُّمْ وَلَكِنَّ اللَّهَ حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمَنَ وَزَيَّنَهُ فِى قُلُوبِكُمْ وَكَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَالْفُسُوقَ وَالْعِصْيَانَ أُوْلَئِكَ هُمُ الرَّ شِدُونَrlm;>>

و بدانيد كه تنها در ميان شما رسول خداست كه اگر در بسيارى از امور پيرو شما باشد، قطعاً به سختى و مشقّت خواهيد افتاد، ولى خداوند ايمان را محبوب شما قرار داده و در دلهايتان آن را زينت بخشيده است و كفر، فسق و گناه را مورد تنفّر شما قرار داده است. آنها همان رشد يافتگان هستند.

یعنی اگر با عقل که بسنجیم متوجه می شویم که خداوند ایمان را محبوب قلب ما قرار داده و از کفر و فسوق و عصیان کراهت ذاتی دارید.

از این رو باید مدام محبت خود را به خدا زیاد کنیم تا موحد شویم و کسی که موحد شد، به حقیقت گناه علم پیدا میlrm;کند و به آن نزدیک نمی شود.

بنابراین این همه چیز از محبت آغاز می گردد؛ یعنی محبت علم میlrm;آورد و علم، اسباب دوری از گناه را فراهم میlrm;کند؛ از این روست که پیامبران و معصومین چون عالمند گناه نمی کنند.

از این رو ما باید به خدا آگاهی، خود آگاهی، جهان آگاهی، دین آگاهی و سرنوشت آگاهی برسیم و پس از آن، بتوانیم آگاهانه، از ارتکاب به گناه، دوری کنیم.

uuml;شرطی ساختن نفس

روش دیگری که میlrm;تواند نفس ما را از ارتکاب به گناه بازدارد، شرطی ساختن نفس است. نفس ما کاملا با شرطی سازی موافق است. یعنی می توان آن را شرطی و رام کرد و حتی آن را به گونه ای تربیت کرد که مقابل شیطان بایستد.

راه اصلی شرطی ساختن نفس، استفاده از عقل، است؛ یعنی عقل میlrm;تواند با اتخاذ راهlrm;های مناسب، نفس را در مسیر مثبت شرطی کند. (شرطی شدن بی هدف، نوعی عادت کردن است و مومن نباید به هیچ چیز عادت کند؛ حتی به ذکر مستحب در نماز.)

میlrm;توان برای شرطی کردن نفس از چیزهای کوچک شروع کرد و به مقابله با نفس پرداخت؛ آرام آرام نفس شرطی می شود و به این نتیجه می رسد که بر چیزی اصرار نورزد؛ زیرا در صورت این اقدام، با تحریم از سوی ما روبه رو می شود و بدین ترتیب نفس تربیت میlrm;گردد و نه تنها یاد میlrm;گیرد که جلوی عقل نایستد، بلکه به تعبیری هوای ما را دارد. زیرا دوست ندارد سختی بکشد.