علی تنهاست( بخش ۱ دکتر علی شریعتی)

ابتدا از حضارِ محترم، خانمها و آقایان، باید عذر بخواهم به دلیل اینکه من در مقامی ایستاده ام که باید از علی سخن بگویم و این نهایت عَجز و شرمندگیu202c u202bاست و علاوه بر آن، من یک سخنران یا خطیب نیستم، بلکه یک معلم ساده ام و خواه نا خواه لَحن سخنم همچون لحن سخن یک معلم در کلاس است و u202bبنابراین شاید متناسب با چنین مجلس پُر شکوهی نباشد.u202c

u202bاما فکر میکنم که ما بیش از هر چیز به تعلیم نیازمندیم، و حتی پیش از تبلیغ، به معرفت و آشنایی علمی نیاز داریم.u202c

u202bاشتباهِ بسیاری از روشنفکران به خصوص در کشورهای راکد این است که می پندارند با علم و تکنیک جدید میتوان جامعه مترقی و آزاد داشت، در صورتی کهu202c بینایی و آگاهی و دانش اعتقادی و ایدئولوژیک است که جامعه را حیات و حرکت و قدرت میبخشد. وارد کردن علم و صنعت در یک اجتماعِ بی ایمان و u202bبی ایدئولوژی مشخص همچون فرو کردن درختهای بزرگ و میوه دار است در زمین نامساعد و در فصل نامناسب.u202c

u202bاما در عین حال آنچه را که ما فاقدِ آنیم ایمان و قدرت ایمان نیست، بلکه عدمِ معرفت درست و منطقی و علمی به مسائلی است که بدان ایمانu202c u202bداریم.u202c

u202bیکی از بزرگترین مسائلی که در تاریخ و جامعه ما مطرح است اسلام و تشیع میباشد که بسیاری از ما بدان معتقدیم، اما آن را به درستی نمیشناسیم.

ابتدا از حضارِ محترم، خانمها و آقایان، باید عذر بخواهم به دلیل اینکه من در مقامی ایستاده ام که باید از علی سخن بگویم و این نهایت عَجز و شرمندگیu202c u202bاست و علاوه بر آن، من یک سخنران یا خطیب نیستم، بلکه یک معلم ساده ام و خواه نا خواه لَحن سخنم همچون لحن سخن یک معلم در کلاس است و u202bبنابراین شاید متناسب با چنین مجلس پُر شکوهی نباشد.u202c

u202bاما فکر میکنم که ما بیش از هر چیز به تعلیم نیازمندیم، و حتی پیش از تبلیغ، به معرفت و آشنایی علمی نیاز داریم.u202c

u202bاشتباهِ بسیاری از روشنفکران به خصوص در کشورهای راکد این است که می پندارند با علم و تکنیک جدید میتوان جامعه مترقی و آزاد داشت، در صورتی کهu202c بینایی و آگاهی و دانش اعتقادی و ایدئولوژیک است که جامعه را حیات و حرکت و قدرت میبخشد. وارد کردن علم و صنعت در یک اجتماعِ بی ایمان و u202bبی ایدئولوژی مشخص همچون فرو کردن درختهای بزرگ و میوه دار است در زمین نامساعد و در فصل نامناسب.u202c

u202bاما در عین حال آنچه را که ما فاقدِ آنیم ایمان و قدرت ایمان نیست، بلکه عدمِ معرفت درست و منطقی و علمی به مسائلی است که بدان ایمانu202c u202bداریم.u202c

u202bیکی از بزرگترین مسائلی که در تاریخ و جامعه ما مطرح است اسلام و تشیع میباشد که بسیاری از ما بدان معتقدیم، اما آن را به درستی نمیشناسیم.u202c

u202bبه مذهبی ایمان داریم که آشنایی درست و منطقی از آن نداریم. مثلاً به علی به عنوان یک امام، یک مردِ بزرگ، یک اَبر مَردِ حقیقی، و به عنوان کسیu202c u202bکه همه احساسها، تَقدیسها و تجلیلهای ما را به خود اختصاص داده، اعتقاد داریم و همیشه در طول تاریخ، بعد از اسلام، ملت ما افتخارِ ستایش او راu202c u202bداشته است. اما متأسفانه آن چنان که باید و شاید او را نشناخته است. زیرا بیشتر به ستایش او پرداخته است نه شناختن او. از این روست که امروز بایدu202c u202bبیشتر به سخنی گوش دهیم که علی را به عنوان یک انسان بزرگ، یک رهبر، یک امام و یک سر مشق میشناساند.u202c

u202bدر تاریخ اسلام شاید به اندازهٔ لازم ستایش و تجلیل از علی شده باشد، به طوریکه ما بتوانیم کتابخانه های بزرگی از اشعار و مقالاتی که در کراماتu202c u202bو مَناقب علی سروده و یا نوشته شده، و در تجلیل از مقام و عظمت او در پیشگاهِ خدا است، ترتیب دهیم؛ اما متاسفانه وقتی دانشجوی من در این زمان وu202c u202bدر این مملکت که کشورِ علی است از من میپرسد که "برای شناختن علی چه کتابی را بخوانم و برای اینکه سخنان و نظریات و افکار و اعمال او را خوبu202c u202bبفهمم به چه مُتونی مراجعه کنم؟" من جواب درستی ندارم که به او بدهم.u202c

u202bاین گِله ای است که من نه تنها به نمایندگی معلّمین، بلکه به نمایندگی همه مردم از دانشمندان خودمان دارم که:u202c u202bشما، برای شناساندن درست علی به ملتش، به این مردمِ شیفته ای که با همه حیات شان، ایمان شان و خون شان در راهِ علی و برای علی مبارزه کرده اند،u202c u202bچه کرده اید؟

ملت و مردمِ ما در این راه، کوتاهی نکرده اند، اما دانشمندان ما که وظیفه آنها معرفی علی بود کوتاهی نمودند. یک ایرانی نیمه تحصیل کردهu202c u202bنیمه کتاب خوان و نیمه دانشمند باید بهتر از هر کس دیگر علی را بشناسانَد و معرفی کند و اگر مُحققی در دنیا خواسته باشد به جامعه ای برود که علیu202c u202bرا بشناسد، آن جامعه باید ایران باشد، و همچنین اگر بخواهد به کتابخانه ای مراجعه کند تا اثری دربارهٔ او مطالعه نماید قاعدتاً میبایستی به کتابخانه هایu202c u202bما بیاید و آثارِ دانشمندان ما را انتخاب کند.u202c

u202bملت ما همواره چنان که باید به ستایش علی و فرزنداناش و بزرگداشت آنها پرداخته است؛ اما به عنوان یک فردِ عضوِ این جامعه باید از دانشمندانu202c u202bو فُضال و علمای خودمان سوال کنیم که:u202c u202bچرا علی را درست به ما نشناساندید؟u202c

u202bدر مقدمه کتاب "حجر بن عدی"، "حقیقت"ای را نوشته بودم که گفتند: "مصلحت" نیست!u202c

u202bنوشته بودم، اگر دانشجویی بخواهد دربارهٔ "بِتهوون" ـ(که یک موسیقی دان آلمانی است و در خودِ اروپا همه سبک موزیک او را نمی پسندند) مطالعهu202c u202bکند و بدین منظور از من راهنمایی بخواهد، با وجودی که آشنایی با او برای مردمِ ما چندان لزومی ندارد و آثارش را کمتر کسانی میپسندند و میفهمندu202c u202bو احساس میکنند معهذا، حداقل سه کتاب مستقل بسیار عمیق درست زیبا و محققانه و بیش از صدها مقاله و کنفرانس و بحث و مصاحبه علمیu202c u202bو خواندنی وجود دارد.u202c

u202bاما دربارهٔ علی یک کتاب که بتوان ادعا کرد این بزرگ مَرد را لااقل برای دانشجویان و دانش آموزان و طبقه کتاب خوان و روشنفکر به خوبی بشناسانَدu202c u202bیافت نمیشود. همه اش ستایش است و مَدح و شعر؛ اما معلوم نیست که این کسی را که این همه می ستاییم کیست و چه میگوید؟ این مردی که ایمانu202c u202bِu202cu202bملتی را در این قرنهای سخت و دشوار به خودش وقف کرده و ملت ما سالهای فراوان، محبت او را به قیمت زندانها و شکنجه ها در دل خود مُشتَعِلu202c u202bنگه داشته و نسل به نسل به بهای جان خود به دست ما سپرده و مردی که این همه تجلیل میشود و این همه دلها برایش میتپد و این همه عشقهاu202c u202bنثارش میگردد، کیست ؟u202c

u202bنمیدانیم!! این، درد است؛ چه، قبل از هر شعر، هر ستایش و هر تجلیل از علی و حتی قبل از محبت علی، معرفت علی است که نیازِ زمان ما و جامعهu202c ما است؛ محبت بی معرفت ارزش ندارد، بُت پَرستی است؛ علی الله ایها که بیشتر از همه او را بزرگ میشمارند و از او تجلیل میکنند و دوستش میدارندu202c u202bو حتی پیامبران را فرستادهٔ او میدانند، چرا این همه احساسات شان و این ولایت شان یک پول نمی ارزد؟u202c

u202bاین گونه مَدحها و محبتها در میان همه ملتها نسبت به معبودشان، پیغمبرشان، قهرمانان شان و مُقدساتشان هست و هیچ ارزشی ندارد. معرفتu202c u202bاست که با ارزش است.u202c

u202bعلی، اگر یک رهبر است، یک امام است و یک نجات بخش است، و مکتب او اگر روح یک جامعه است، اگر راهِ یک جامعه است و اگر نشان دهندهٔ مقصدِu202c u202bحیات و کمال انسان است، در آشنایی با مکتب او و آشنایی با شخصیت او است، نه محبت تنها نسبت به کسی که نمیشناسیم؛ زیرا اگر محبت تنها بدونu202c u202bآشنایی ثَمری میداشت، باید به نتایج بزرگ میرسیدیم؛ زیرا امکان ندارد جامعه ای و ملتی علی را بشناسد و درست بفهمد، و از شکنجه آمیزترین وu202c u202bسخت ترین محرومیت هایی که جامعه های عقب مانده دارند، رنج ببرد.u202c

u202bاگر میبینیم پیروِ علی و کسی که برای علی اشک میریزد و کسی که محبت علی در قلبش موج میزند، سرنوشتش و سرنوشت جامعه اش درد ناکu202c u202bاست، معلوم است که علی را نمی شناسد و تشیع را نمیفهمد، هر چند که ظاهراً شیعه باشد.u202c

u202bمحبت به علی، اگر او را نشناسیم، برابر است با محبت همه ملتهای دیگر نسبت به هر کس دیگر. علی اگر معلوم نباشد که کیست، چه میگوید وu202c u202bچه میخواهد، و تشیع ای که معلوم نیست اصولش چیست، هدفش چیست و راهش کدام است ـ این علی و این مذهب ـ ، از نظرِ تاثیرش روی بشر وu202c u202bجامعه و زندگی مساوی است با هر شخصیت و هر مذهب دیگر. علی مساوی است با هر انسان و یا هر قهرمان ملی دیگری که مَجهول است؛ زیرا محبتu202c u202bبه خودی خود نجات بخش نیست، بلکه معرفت است که نجات میبخشد.u202c

u202bما در زمان خودمان موظف به شناختن امام هستیم، نه محبت بدون معرفت به امام. اما شک نیست که من نمیخواهم از محبت به امام انتقاد کنم.u202c
u202bچگونه ممکن است کسی علی را بشناسد و به او عشق نورزد و او را نستاید؟ اما این محبت معلول شناختن علی و آشنا شدن با زیبایی های عظیم یکu202c u202bروح، شکوهِ یک روح و عظمت و پاکی یک انسان بزرگ است. محبتی که معلول این معرفت است، نجات بخش است و روح زندگی یک جامعه است، نهu202c محبتی که با تَلقین و توصیف و تجلیل و جمله های زیبای شاعرانه و ادبی، نسل به نسل از کوچکی در دل ما جایگزین شده است. این محبت ثَمریu202c ندارد و من فکر نمیکنم علی به چنین محبت هایی ارج نهد و چنین عُشاقی را بپذیرد؛ علی ای که در پاسخ یکی از افسرانش که او را با عبارات شگفتیu202c میستاید، صاف و پوست کنده میگوید: "من بزرگتر از آنم که در دل داری و کوچکتر از آن که بر زبان"! علی ای که به نقل "مِلل و نِحل" نخستینu202c u202bپرستندگان خویش را در آتش می افکند و پیشوایشان را از قلمروِ خویش دور میسازد.u202c

u202bیک انسان معمولی هم چنین است، بیشتر کسی را دوست دارد که او را میشناسد، نه کسی که بی آنکه بشناسد از او ستایش میکند.u202c

شاید بعضی خیال کنند که محبت علی موجب شفاعت در آخرت گردد؛ اما به نظرِ من محبت توأم با جهل برای آخرت هم به کار نمیاید؛ زیرا آخرت باu202c u202bهمان قوانین معقول و منطقی این دنیا ساخته شده، آخرت ساخته همان عقل و اراده است که این جهان را ساخته است. همان طور که در اینجا محبتu202c u202bزاییدهٔ جهل ثمری ندارد، در آن دنیا هم ثمری نخواهد داشت.u202c